کتاب «شبکه زیر امواج» نوشته سامانت سوبرامانیان، روایتی جذاب از دنیای پنهان اینترنت در اعماق اقیانوسهاست؛ جایی که ۹۰۰ هزار مایل کابل فیبر نوری، ستون فقرات ارتباطات جهان را تشکیل میدهند.
این کتاب بر سه محور کلیدی استوار است: ریشههای استعماری مسیر کابلها، کنترل آنها توسط غولهای فناوری مثل متا و گوگل، و آسیبپذیری فیزیکی در قالب «جنگ منطقه خاکستری». نویسنده با مثالهای عینی از قطعی کابلها در تونگا و تایوان، نشان میدهد که فضای سایبری برخلاف تصور ما چقدر به زیرساختهای مادی وابسته است.
با توجه به تنشهای اخیر پیرامون کابلهای زیردریایی و اهمیت آن برای ایران، این سفرنامه جذاب دیدگاه شما را درباره اینترنت کاملاً دگرگون میکند. برخلاف رویکرد آرمانی دهه ۹۰ میلادی، این اثر ما را به واقعیتهای سخت دنیای دیجیتال بازمیگرداند.
بهقلم:سید محمد یحیی هاشمی
کتاب The Web Beneath the Waves: The Fragile Cables That Connect Our World (یا همان «شبکه زیر امواج: کابلهای شکنندهای که دنیای ما را به هم پیوند میدهند») اثر سامانت سوبرامانیان است. ایشان یک چهره آکادمیک نیستند، بلکه روزنامهنگاری هندی-بریتانیاییاند که برای نشریاتی چون نیویورکر، نیویورک تایمز، گاردین و وایرد مطلب مینویسند. با وجود آثار پیشین، ایشان از سابقه و اعتبار مناسبی در این حوزه برخوردارند.
ایده محوری کتاب بر این فرض استوار است که ما اینترنت را پدیدهای یکپارچه، فضایی، تا حد زیادی انتزاعی، بیوزن، ناملموس و فاقد زوائد فیزیکی تصور میکنیم؛ در حالی که بنیاد اصلی این شبکه در اعماق اقیانوسها قرار دارد. حدود ۹۰۰ هزار مایل کابل فیبر نوری، بخش عمدهای از ترافیک اینترنت جهان را جابجا میکنند.
روایت نویسنده در این کتاب، بیش از هر چیز به یک سفرنامه شباهت دارد و حاوی نکات و نمونههای واقعی و تأملبرانگیزی است که دانستن آنها میتوانند تصویر ذهنی ما را از فضای سایبری دگرگون سازند.
این اثر بر سه محور اصلی استوار است:
ریشههای استعماری: کابلهای امروزی تقریبا از همان مسیرهایی عبور کردهاند که استعمار بریتانیا برای کابلهای تلگراف خود استفاده میکرد. به گفته نویسنده، تا سال ۱۹۰۷ بریتانیا ۷۵ درصد کابلهای تلگرافی زیردریایی جهان را در اختیار داشت که مقایسه نقشه آن دوران با نقشه کابلهای امروز، شباهتهای جالب توجهی را نمایان میسازد.
جنبه ژئوپلیتیک شرکتهای بزرگ: مدیریت این کابلها دیگر در انحصار دولتها نیست، بلکه توسط شرکتهای بزرگ فناوری نظیر گوگل، آمازون، متا و اپل اداره میشود. به عنوان نمونه، تامین مالی یکی از بزرگترین و مهمترین سیستمهای کابلی جهان موسوم به ۲Africa بر عهده شرکت متا بوده که هزینهای بالغ بر یک میلیارد دلار در پی داشته است.
آسیبپذیری فیزیکی (جنگ منطقه خاکستری):نویسنده با اصطلاح Grey Zone Warfare به خطرات ناشی از قطع شدن این کابلها در اثر مناقشات گوناگون اشاره میکند.
با توجه به حوادث اخیر پیرامون کابلهای واقع در تنگه هرمز یا بابالمندب، این موضوع اهمیت دوچندانی یافته است. برخلاف این تصور رایج که دستاندازی به این کابلها غیرممکن است، نویسنده دو نمونه تأملبرانگیز را مطرح میکند:
۱.کشور تونگا:جزیرهای کوچک در اقیانوس آرام که فوران یک آتشفشان، تنها کابل فیبر نوری آن را قطع کرد. به دلیل عدم دسترسی یا عدم تمدید تجهیزات اینترنت ماهوارهای، ارتباطات این کشور بهکلی مختل شد، نظام بانکی و اداری از کار افتاد و استفاده از فلشمموری رواج یافت؛ بهگونهای که اهالی برای مدتی به شیوههای سنتی و حتی نوآورانه به تبادل اطلاعات پرداختند.
۲.تایوان: با وجود اتصال به ۱۵ کابل فیبر نوری، این کشور طی سه سال ۵۰ مرتبه قطعی کابل را تجربه کرده است. اگرچه این حوادث اغلب به فعالیت ماهیگیران چینی نسبت داده میشود، اما ابعاد کلی ماجرا همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
در مجموع، این کتاب سفرنامهای جذاب به دنیای پنهان زیرساختهای اینترنت همراه با روایاتی خواندنی است. با توجه به شرایط جنگی اخیر، مطالعه آن برای مخاطبان ایرانی اهمیت ویژهای دارد. کتاب با استقبال و بازخوردهای مناسبی روبهرو شده و اگرچه به موضوعات متنوعی پرداخته، اما لحنی همهفهم و کاربردی دارد و از ورود به مباحث فوقتخصصی پرهیز کرده است؛ از این رو برای مطالعه عمومی کاملاً مناسب است.
نکته قابلتوجه دیگر، اقبال به چنین موضوعاتی در نشریات معتبر است. برخلاف دهه ۹۰ میلادی که گفتمان غالب بر ستایش اغراقآمیز از نوآوریهای دنیای مدرن و عبور از مرزهای جغرافیایی استوار بود، امروزه توجهات به سمت زیرساختهای مادی، عوامل محدودکننده و واقعیتهای عینی دنیای سایبر (به دور از تخیلات و ایدههای آرمانی) معطوف شده است
