رسانه و جنگ شناختی
موضوعات داغ

ترندها به مثابه جنبش

جنبش مجازی چگونه هستند و چه مشخصه‌ای دارند؟

سایبرپژوه– در ادبیات رایج جامعه‌­شناسی سیاسی، جنبش­‌های اجتماعی به دو نوع کلاسیک و نوین تقسیم‌­بندی می­‌شوند. اگر ویژگی­‌های جنبش اجتماعی نوین را نمادسازی، مصادره گفتمانی، استفاده از ابزار رسانه، پیش‌روی آرام و شبکه‌­ای بودن در نظر بگیریم و در مقابل جنبش‌­های کلاسیک را با مشخصه­‌های تندروی، بنیادی، محوریت مطالبات اقتصادی و غیرشبکه‌­ای بودن بشناسیم می‌­توانیم «جنبش مجازی» را هم به این دو دسته اضافه نماییم. جایی که بستر شکل‌­گیری و تکوین و کنش جنبش، «شبکه اجتماعی» است.

نمود اصلی جنبش‌­های مجازی در مفاهیمی چون «هشتگ» و «ترند» است. زمانی که یک درخواستی و یا اعتراضی ترند می‌­شود می­‌توانیم آن را یک جنبش مجازی بدانیم. جنبشی که به سبب بستر شکل­‌گیری و افراد دخیل در آن دارای مشخصه­‌ها و پیامدهای متفاوتی خواهد شد.

جنبش­‌های کم‌­هزینه اما کم عمق

جنبش­‌های اجتماعی دارای مشخصه­‌هایی هستند:

۱- ویژگی جنبش­‌های مجازی نخست «کم­‌هزینه» بودن آن­هاست. در جنبش­‌های اجتماعی که بستر آن­ها فضای واقعی است هر کنش اجتماعی دربردارنده هزینه­‌های مادی و غیرمادی زیادی است. افراد برای یک تجمع، اعتراض و یا اعلام درخواست نیازمند فضای مناسب، هزینه‌­های تبلیغات هستند و همچنین احتمال درگیری فیزیکی، خشونت نیز وجود دارد. اما جنبش‌­هایی که در بستر مجازی رشد یافته از جهت­‌های مختلفی هزینه­‌ای را در برندارد. فرد با داشتن یک اکانت و بازنشر مطالبی که احتمال پسندیده شدن دارند، به فعالیت می­‌پردازد. در اغلب موارد هم هیچ خطری، صاحب آن صفحه یا حساب کاربری را تهدید نمی‌­کند.

۲- این جنبش­‌ها علی رغم اینکه کم‌­هزینه هستند اما از «عمق» کمی هم برخوردارند. جنبش­‌های کلاسیک و مدرن که در فضای بیرونی شکل می­‌گیرند بر اساس مطالبات عمیق‌­تر و بنیادی‌­تری هستند. فردی که حاضر است به خیابان آمده و تمام خطرات ناشی از آن را بپذیرد مطمئنا دچار ناملایمات زیادی در زندگی خود بوده است که حاضر به پرداخت چنین هزینه­‌ای شده است. همچنین افراد مشارکت­‌کننده در آن دارای ارتباط محکم­‌تری به دلیل «حس مشترک» خود هستند که این حس مشترک باعث همیاری در فضای واقعی می­‌گردد. در مقابل بسیاری از جنبش‌­هایی که در بستر مجازی شکل می‌­یابد با آگاهی پایینی نسبت به موضوع آغاز می­‌شود و تا انتها هم به همین نحو است. زیرا تماس واقعی هم ایجاد نمی­‌گردد بنابراین آن «احساس مشترک» که در جنبش‌­های کلاسیک یا مدرن وجود دارد اینجا نمودی نخواهد داشت.

۳- «گذرا بودن» ویژگی دیگر این جنبش‌­هاست. معمولا این جنبش‌­ها با یک موج شدیدی آغاز می­‌شود و درمدت زمان کوتاهی اوج می‌­گیرد و نهایتا با همین سرعت که اوج گرفته افول می­‌کند و دوباره سوژه جدید برای ایجاد جنبش یافت می‌­شود. ممکن است بعد از گذشت زمان، دیگر به کلی آن موضوع فراموش شود.

شکاف نسلی و عمق جنبش‌­ها

نسلی که به نسل«z» یا نسل«اینترنت» معروف هستند و عمدتا به متولدین بعد از سال ۲۰۰۰ اطلاق می­گردد یک تفاوت عمده با نسل­‌های پیش از خود دارند و آن اینکه رشد آنان پیوند ناگسستنی با فضای اینترنت دارد. در بسیاری از موارد ارتباطات، دوستی­‌ها، ابراز احساسات، برآورده شدن نیاز دیده شدن این افراد در بستر اینترنت شکل گرفته است. برای این افراد مفهوم «ترند شدن» و «جنبش اجتماعی» معنای متفاوتی خواهد داشت. برای این افراد فضای واقعی در آنجا خواهد بود و اگر جنبشی با هر مطالب‌ه­ای و با هر طبقه‌­ای که حمایت‌­کننده آن باشند بتواند خود را به سطح «ترند» شدن برساند لذا مشروعیت یافته و کاملا به رسمیت شناخته می‌­شود که نهادها و افراد متناظر آن در فضای جامعه ملزم به شنیدن درخواست و عمل کردن به آن هستند. این شکاف نسلی و تفاوت نگاه، عمق جنبش‌­ها برای این نسل را افزوده خواهد نمود. این افراد در مقایسه با دیگر نسل‌­های پیشین که بیشتر با فضای جامعه مرتبط بوده­‌اند نگاه عمیق­‌تر و با حساسیت بالاتری به مفاهیمی چون «ترند شدن» خواهند داشت.

جنبش­‌های مجازی و رادیکالیسم

اینگونه جنبش‌ها به دو دلیل رادیکال هستند نخست آنکه به همان دلیل کم­‌هزینه بودن، افراد احساس آزادی افراطی نموده و به راحتی مطالب خود را خارج از چارچوب­‌های قانونی و تحمیلی از طرف عرف جامعه ابراز خواهند نمود. احساسات و درخواست­‌هایی که افراد به صورت عادی انجام نخواهند داد. دلیل دیگر ویژگی شبکه­‌سازی و دسترسی آسان خواهد بود که افراد خیلی سریع می­‌توانند کاربران همسو را جذب کنند و تعداد حامیان خود را بالا ببرند. کشاندن یک فرد از خانه به خیابان بسیار دشوارتر از دعوت یک فرد برای حمایت از یک کمپین در فضای مجازی خواهد بود. ذات شبکه­‌های اجتماعی رادیکال است چون آزادی عمل زیادی به کنشگران داده و راحت‌­تر افراد در معرض جنبش قرار می­‌گیرند.

فرجام سخن

در کنار جنبش‌­های کلاسیک و نوین، ما می­‌توانیم جنبش مجازی را در نظر بگیریم که با مشخصه‌­های خاص خود در بستر فضای مجازی شکل یافته و رشد و تکوین خود را نیز در همان بستر ادامه خواهد داد. مهم­ترین نمود آن «ترند»های توئیتر است که نمونه اخیر آن با هشتگ “اعدام نکنید” به خوبی این موضوع را نشان داد.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا