یک شرکت ۵۰۰ کارمند را اخراج و هوش مصنوعی را جایگزین آنها میکند. رقیب او برای عقب نماندن، ۷۰۰ نفر را اخراج میکند. شرکت دیگری ۱۰۰۰ نفر را. هر شرکت دارد کاملاً منطقی رفتار میکند. هر شرکت دارد دقیقاً طبق مشوقهای اقتصادی پیش میرود. و درعین حال هر شرکت، در حال ساختن تلهای برای خودش است. زیرا کارگرانی که اخراج شدهاند، خودشان «مشتری» هم بودند. نهایتا شرکتهای چیزهایی تولید میکنند که خریدار ندارد.
دو اقتصاددان به تازگی یک اثبات ریاضی منتشر کردهاند که نشان میدهد هوش مصنوعی اقتصاد را نابود خواهد کرد. نه اینکه «ممکن است» یا «احتمال دارد». بلکه «حتماً» نابود خواهد کرد – اگر هیچ چیز تغییر نکند.
این مقاله «تله تعدیل نیرو توسط هوش مصنوعی» (The AI Layoff Trap) نام دارد که در تاریخ ۲ مارس ۲۰۲۶ منتشر شده است؛ توسط محققان مدرسه وارتون (دانشگاه پنسیلوانیا) و دانشگاه بوستون. این مقاله مورد داوری علمی قرار گرفته و از مدلسازی ریاضیاتی بهره برده است.
نتیجهگیری آن تنها در یک جمله خلاصه میشود:
«در نهایت، شرکتها با اتوماسیون به بهرهوری بیکران و تقاضای صفر میرسند.» اقتصادی که همهچیز تولید میکند، اما به هیچکس نمیفروشد.
مسیر رسیدن به این وضعیت به این صورت است:
یک شرکت ۵۰۰ کارمند را اخراج و هوش مصنوعی را جایگزین آنها میکند. رقیب او برای عقب نماندن، ۷۰۰ نفر را اخراج میکند. شرکت دیگری ۱۰۰۰ نفر را. هر شرکت دارد کاملاً منطقی رفتار میکند. هر شرکت دارد دقیقاً طبق مشوقهای اقتصادی پیش میرود. و هر شرکت، در حال ساختن تلهای برای خودش است. زیرا کارگرانی که اخراج شدهاند، خودشان «مشتری» هم بودند.
وقتی آنها سریعتر از توان جذبِ اقتصاد، شغل خود را از دست میدهند، دست از خرج کردن میکشند. تقاضای مصرفکننده سقوط میکند. شرکتها با کاهش هزینهها به این اتفاق پاسخ میدهند — که یعنی اتوماسیون بیشتر و اخراج کارگران بیشتر — که یعنی هزینه کردنِ کمتر — که یعنی سقوطِ بیشترِ تقاضا — و باز هم اتوماسیون بیشتر.
این چرخه هیچ راه خروج طبیعی ندارد.
پژوهشگران تمام راهکارهای پیشنهادی را آزمایش کردند: تکتک این راهکارها در مدل ریاضی شکست خوردند.
تنها مداخلهای که جواب داد: «مالیات پیگویی بر اتوماسیون» بود؛ جریمهای که شرکت به ازای هر جایگزینی هوش مصنوعی با انسان باید از او دریافت شود. این کار شرکتها را مجبور میکند پیش از آنکه ماشه را بکشند، هزینهی «تخریب تقاضا» را در محاسبات خود لحاظ کنند. هیچ دولتی این طرح را اجرا نکرده است. هیچ اقتصاد بزرگی به طور جدی درباره آن بحث نمیکند.
در همین حال، آمارها دقیقاً روی نمودارِ پیشبینی شده حرکت میکنند: ۱۰۰۰۰۰ کارگر بخش فناوری در سال ۲۰۲۵ اخراج شدند؛ ۹۲۰۰۰ نفر دیگر در ماههای اولیه ۲۰۲۶. جک دورسی نیمی از نیروی کار شرکت Block را اخراج کرد و علناً گفت: «ظرف یک سال آینده، اکثر شرکتها به همین نتیجه خواهند رسید.» هیچکس کار اشتباهی انجام نمیدهد. شرکتها مشوقهای خود را به شکلی بینقص دنبال میکنند. و دقیقاً مشکل همینجاست.
وضعیت اکنون این چنین است: رفتار منطقی. در ابعاد کلان. به طور همزمان. بدون هیچ مکانیزمی برای متوقف کردن آن. دو اقتصاددان ریاضیاتِ این سقوط را ترسیم کردهاند. و این ریاضیات تنها به یک مقصد ختم میشود.
