تکنولوژی و هوش مصنوعیحکمرانی فضای مجازی
موضوعات داغ

پلتفرم‌های دیجیتال و چالش حکمرانی

سایبرپژوه– وقتی در فضای دیجیتال از پلتفرم حرف می‌زنیم، دقیقاً از چه حرف می‌­زنیم؟

در گام نخست، باید تعریف روشنی از پلت­فرم ارائه داد. در ارتباط با بررسی پلتفرم­‌ها که از نظرگاه­‌های گوناگون مورد بررسی قرار می‌­گیرد برخی دیدگاه ­ها بر روی اقتصاد پلتفرم­ های دیجیتال متمرکز است. مسئله در اینجا آن است که اپراتورها چگونه با ساختارهای موجود دچار چالش شده و چگونه تحلیل اقتصادی تاثیر شبکه­ ای پلتفرم­‌ها را مورد محاسبه قرار می‌­دهد. شاید بتوان گفت «پلتفرم­‌ها، واسطه‌های دیجیتال به معنای سرویس­‌های جامعه اطلاعاتی هستند که عمدتاً از طریق اینترنت یا ابزارهای دیجیتال مشابه که مشتریان را قادر می‌­سازد تا با عرضه کنندگان کالا، خدمات و محتوای دیجیتالی وارد قرارداد متقابل شوند، قابل دسترسی هستند»[۱].

تاکنون تقسیم‌­بندی­‌های مختلفی از انواع پلتفرم­‌های برخط(دیجیتال) ارائه شده است که ذیلا به چند مورد از آن­ها اشاره می­‌شود:

  1. بر مبنای دسترسی به اطلاعات (یا محتوا) مانند موتورهای جست و جوی عمومی ( گوگل و بینگ) یا موتورهای جست و جوی تخصصی ( مانند تریپ ادوایزر ، یلپ ، گوگل شاپینگ ، کلکو )، این طبقه ­بندی شامل سرویس‌­هایی نیز می­‌شود که دسترسی به شمار زیادی از محتوا را مانند نقشه ها و گوگل مپ و مواردی این چنینی و سرویس­‌های دیگری چون سرویس­ های جمع آوری اخبار و پلتفرم­ های ویدئو (یوتیوپ، دیلی موشن) تضمین می­ کند.
  2. بر مبنای دسترسی به داده شخصی و دیگر محتوای خصوصی مانند شبکه ­های اجتماعی (مثل فیسبوک و لینکدین).
  3. بر مبنای دسترسی به ارائه خدمات و کالا توسط شخص ثالث مانند بازارهای آنلاین ( مثل آمازون، ای بی، علی­‌بابا ) و یا پلتفرم­‌های اقتصاد اشتراکی (اوبر، ایر بی­ان­بی).
  4. بر مبنای دسترسی به نیروی کار، قابلیت ­های تخصصی و فکری مردم ( مانند تسک ربیت) پلت فرم ­های وظیفه
  5. بر مبنای دسترسی به سرمایه و پول (Kickstarter, GoFundMe) و سیستم ­های پرداخت مانند بیت کوین[۲].

 

ظهور پلتفرم‌­ها؛ تحولی بنیادین در عرصه سایبر

یکی از جدیدترین تحولات فضای مجازی که به طرز شگفت‌­آوری انگاره­‌های اقتصادی، فرهنگی و حتی سیاسی(به معنای مرزبندی­ های سیاسی) را دستخوش دگرگونی بنیادین کرده است، پیدایش پلتفرم ­هاست. پلتفرم ­های برخط در زمره ظرفیت ­های فناورانه نوظهور قرار می­ گیرند که بر بستر تلفن­ های هوشمند، برنامه ­های کاربردی و به طورکلی فضای وب ارائه می­ شوند و عمدتا مشتمل بر سرویس ­های تجمیع کننده محتوای تجاری در حوزه ­های مختلف اعم از فروشگاه مجازی، سرویس­ های صوت­ وتصویر، سرویس­ های تبلیغاتی، سرویس­ های ارزش ­افزوده و … هستند. پلتفرم فراتر از یک بستر فناورانه و صرف‌نظر از این که در کجا و به چه صورت عنوان شود، مفهومی است در برگیرنده نوعی ارتباط دو سویه یا چندسویه با هدف مشخص.

بر همین اساس شکبه‌های اجتماعی و سامانه‌های ارتباط تجاری آموزشیِ برخط نیز نوع کلی‌تری از پلتفرم محسوب می‌شوند و زیرساخت‌های فنی مثل ویندوز یا اندروید نوع جزئی یا متفاوتی از این مفهوم. خود پلتفرم‌ها می‌توانند با ارتباط و ترکیب با یکدیگر ، پلتفرم ­هایی با معماری بزرگتر و پیچیده‌تر ایجاد کنند.. وقتی از پلتفرم در بسترهای فناوری صحبت می‌کنیم عمدتا انتظاراتی مانند ثبات اجرایی، ارتباط استاندارد و قابلیت توسعه مدنظر است، اما وقتی پلتفرم‌ها را با مفاهیم تجاری و کسب و کار بررسی می‌کنیم، مشخصا هدف آن ارزش‌ آفرینی مالی است. پلتفرم‌های اجتماعی مانند فیسبوک، تلگرام و.. اگرچه معماری فناورانه‌ای دارند به لحاظ تأثیر اجتماعی و سیاسی هم مورد توجه هستند، چرا که آن‌ها از ابهت و اثرگذاری پلتفرم های قدرتمند و بدون رقیب سنتی مانند رادیو، روزنامه و تلوزیون به شدت کاسته‌اند. ترکیبی پیچیده از فناوری، ارزش اقتصادی و تأثیر اجتماعی. به همین دلیل می‌توان اینطور نتیجه گرفت که پلتفرم‌ها علاوه بر تأثیر فناورانه، مالی و اجتماعی بر شبکه تحت نفوذ، بر ماهیت خود و ساختارهای قبل از خود نیز تأثیرگذارند.

در پرتو تحول دیجیتال، پلتفرم ­های برخط به رکن اصلی هر کسب و کاری تبدیل شده‌اند و البته غیر ممکن است که هر صاحب کسب و کاری برای خودش پلتفرمی راه بیاندازد و بخواهد که مشتریان خود را روی آن پلتفرم متمرکز کند، در نتیجه پلتفرم­ هایی که نفوذ عمیقی در بازار دارند به نوعی شریک اصلی همه کسب و کارها می­شوند. البته شریکی که ریسکی هم تقبل نخواهد کرد[۳].

 

چالش­‌های حکمرانی بر پلتفرم­‌های دیجیتال

پلتفرم ­ها بسیاری از اختلالات قانونی را ایجاد می­ کنند؛ در واقع سرمنشاء ایجاد تزاحمات قانونی هستند. خصوصاً زمانی که در حاشیه قوانین موجود عمل می ­کنند مانند قانون کار در مورد پلتفرم اوبر، قانون کپی رایت و حفاظت از داده مانند موارد گوگل و فیسبوک و مواردی از این دست. برخی از پلتفرم­ ها از برخی دیگر دارای خسارات بیشتری و تزاحمات بیشتر قانونی هستند. در واقع پلت فرم­ ها به طور غالب ایجاد کننده مسائل مهمی در عرصه قانون­گذاری و تنظیم­گری هستند. در واقع، مسائل عمده­ای در حوزه قانون­‌گذاری و تنظیم ­گری ایجاد می­ کنند. مفهوم پلتفرم به طور گسترده در مباحث آکادمیک مطرح شده است. اما هنوز فقدان مفهوم کاربردپذیر احساس می­ شود.

از نظرگاه حکمرانی فضای مجازی، باید این ضمانت وجود داشته باشد که پلتفرم­ ها، پاسخگو هستند، چرا که پلتفرم ­ها دسترسی گسترده ­ای به اطلاعات و محتوای بخش­ های عمده ­ای از جامعه را دارند. در واقع، رژیم مسئولیت برای پلتفرم ­ها در جاهای مختلف علی­ الخصوص اتحادیه اروپا یک مسئولیت محدود است. که این رژیم و قوانین و قواعد مرتبط با آن در دستورالعمل تجارت الکترونیک  اتحادیه اروپا آورده شده است. این رژیم زمانی تعبیه شده است که پلتفرم ­ها به این مقیاس دارای کارکرد نبوده ­اند و این چنین تاثیرگذار در بازار دیجیتال نبوده ­اند. از این روی برای مقررات­ گذاری در حوزه پلتفرم­ ها ساختار جدید قانونی لازم است. در واقع لزوم شفافیت بیشتر در خصوص پلتفرم­ ها احساس می­ شود. یکی از مفاهیم مهمی که پلتفرم ­ها را از حوزه مقررات­ گذاری در عرصه صوت و تصویر مبرا کرده است. مفهوم «مسئولیت ویراستاری» است. در واقع پلتفرم­ ها از این حیث که فاقد مسئولیت ویراستاری هستند در نتیجه در حوزه قوانین مرتبط با صوت و تصویر قرار نمی­ گیرند.

اما امروزه این نگرش و رویکرد به مسئولیت ویراستاری تغییر پیدا کرده است و متخصصان قانون­ گذاری در این حوزه بر این عقیده هستند که پلتفرم­ ها دارای درجه­ ای از مسئولیت ویراستاری هستند، به این خاطر که محتوای بارگذاری شده را به وسیله ابزارهای گوناگون سازماندهی و ساختاردهی می­ کنند.  و نکته اساسی در این دخالت کردن و دست کاری کردن لزوما در اثر استفاده از الگوریتم ­های خودکار نیست. مسئله دیگری که در خصوص پلتفرم­ ها وجود دارد مسئولیت رو به افزایش مسائل مرتبط با پلتفرم­ های آنلاین درباره تخصیص درآمدی است که از طریق توزیع آنلاین محتوای حفاظت شده دارای کپی­ رایت به دست آمده است. با توجه به افزایش نقش پلتفرم­ های اشتراک گذاری محتوای دیجیتال در توزیع محتوای حفاظت شده دارای حق کپی­ رایت به وسیله کاربران و در نظر گرفتن رشد منافع اقتصادی که پلتفرم ­ها از این محتوا به دست می­ آورند، مسائلی را در خصوص توزیع محتوای آنلاین و رعایت انصاف و برابری میان توزیع کنندگان و صاحبان حقوق آنان ایجاد کرده است[۴]. در سال ۲۰۱۷، زمانی که مردم برای مشاهده ویدیو آنلاین سپری می ­کنند، بیشتر از ۲۰۰ دقیقه در روز است، بیشتر از زمانی که صرف تماشای تلویزیون می­ کنند. در سال ۲۰۱۷، کودکان ۴ تا ۱۵ ساله به طور متوسط ۴۲ دقیقه در روز را صرف تماشای محتوای یوتیوب می­ کنند.

[۱] IRIS Plus 2016-3, VOD, platforms and OTT: which promotion obligations for European works? European Audiovisual Observatory, Strasbourg, 2016 ISSN 2079-1062

[۲] Ibid.

[۳]  Digital platforms: to regulate or not to regulate? Message to regulators: fix the economics first, then focus on the right regulation, prof. Alain Strowel (UCL and USL-B) with Prof. Wouter Vergote (USL-B).

[۴] Addressing harmful online content, A perspective from broadcasting and on-demand standards regulation,

Publication Date: 18 September 2018, OFCOM.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا